Jasper van Es

JASPER VAN ES        04/11/2011 - 17/12/2011

THE ARTIST IS NOT PERSONALLY RESPONSIBLE

IMAGES JASPER VAN ES   CV JASPER VAN ES

Op een rij zuilen liggen stapeltjes papier met gekopieerde munten en geldbriefjes, gerangschikt van klein naar groot, die de ruimte van galerie Marion de Cannière opdelen. Dit kunstproject ‘Maecenas’ is van de Nederlandse kunstenaar Jasper van Es (°1982). Maecenas was een Romeinse kunstbeschermer en kunstsponsor. In 2010 studeert de kunstenaar af en laat hij zich door vrienden en kennissen sponsoren om het project te realiseren. Voor het eerste werk kopieert hij vijf cent en verkoopt het stapeltje voor tien cent. Op die manier sponsort de koper al een nieuw werk. De munt van tien cent gebruikt van Es namelijk als afbeelding voor het volgende werk en om de onkosten van het drukwerk te betalen. Momenteel wacht een stapel van vierduizend kopies van tweehonderd euro biljetten op een koper. Als deze vijfhonderd euro betaalt, kan van Es het project voltooien.

Het is de eerste keer dat van Es in een galerie exposeert. Daardoor maakt zijn werk plots deel uit van het kunstcircuit, waar kopen en verkopen onlosmakelijk verbonden zijn met de waarde van het kunstwerk. Dat roept bij de kunstenaar een aantal interessante vragen op. Wat bepaalt de waarde van een kunstwerk? Wat is de functie van geld in de kunstwereld? Welke status is aan een kunstwerk verbonden? Met een onbevangen blik kaart hij dilemma’s aan, waarmee hij in contact komt als zijn kunstwerken koopwaar worden. De kunstenaar is gefascineerd door het verschil tussen het begrip waarde in de economie en de kunsteconomie. In de economie geldt een wetgeving dat niemand van iets bepaald te veel mag bezitten, omdat zoiets tot een monopoliepositie leidt. In de kunsteconomie mag je zoveel kunstwerken van een kunstenaar kopen als je wil. Dat betekent dat de kunstverzamelaar de prijs bepaalt en zo ook de waarde van het kunstwerk. Hoewel van Es zelf strikte regels aan zijn kunstwerken verbindt, ondermijnt hij ondertussen de absurde spelregels van de kunstwereld. Met veel zelfrelativering en op ludieke wijze, neemt hij de gang van zaken in de kunstwereld op de korrel.

Van Es gelooft niet in een kunstwerk als object. Het gaat hem om de wisselwerking tussen de toeschouwer en het kunstwerk of de discussie tussen de toeschouwers. Verder vindt hij het ook niet belangrijk dat hij het werk zelf gerealiseerd heeft. ‘Unique Selling Point’ bestaat uit een stapel van gesigneerde en genummerde vellen papier. Daarnaast ligt een stempel met het woord ‘unique’. Wanneer de galeriehoudster een werk verkoopt, stempelt ze zelf een nieuw werk. Zoals de titel van de expositie vermeldt: hij is niet verantwoordelijk voor het maakproces. Dat tast voor sommige mensen de waarde van het kunstwerk aan. Ook de hoge oplage van honderd stuks, wijst erop dat het kunstwerk niet uniek is, waardoor de waarde onherroepelijk daalt.

Geld vernietigen is bij wet verboden, behalve als dat voor artistieke doeleinden gebeurt. Daar maakt de kunstenaar gretig gebruik van. Naast geld kopiëren, maakt hij ook briefjes na. Hij versnijdt echte biljetten en maakt er via een collage nauwkeurig nagemaakte exemplaren van. De aandachtige kijker merkt een verschil: de kleuren stemmen niet overeen met de waarde van het briefje. Zo puzzelt hij onder meer met twee biljetten van vijf euro, een biljet van tien euro. Daarmee heeft zijn biljet in principe dezelfde waarde als het biljet dat hij namaakt, maar toch is het waardeloos. De titel ‘Counterfeit’ spreekt boekdelen. Dat betekent het illegaal namaken van iets met als bedoeling het als echt op de markt te brengen.

Als jonge, beginnende kunstenaar de professionele kunstwereld betreden, is geen sinecure. Hoeveel kan je voor een werk vragen en wat houd je daar eigenlijk aan over? Met ‘Dividing’ karikaturiseert hij de verdeling bij verkoop. Hij schildert een taartdiagram. Daarmee maakt hij een onderverdeling tussen galerie, belastingen, onkosten en zijn winst. Het ingekaderde schilderij staat symbool voor de prijs, maar ook voor het stereotype beeld waarmee we een kunstwerk associëren. Verschillende projecten die van Es in deze tentoonstelling opstart, spelen in op de prijs van een kunstwerk. Afhankelijk van wat de toekomst brengt, kan die dalen of stijgen. In welke mate durven verzamelaars in zijn werk investeren en hebben ze vertrouwen in een beginnende kunstenaar? Een treffend voorbeeld is ‘The Price is Right’, genaamd naar een oudere televisiespelshow. Als de deelnemers de waarde van een object juist raden, krijgen ze het mee naar huis. Bij van Es bestaat het werk uit een houten bak met een getal, dat naar de prijs van het kunstwerk verwijst. Het bedrag start bij nul euro, maar per keer dat je aan een hendel draait, komt er honderd euro bij. Je koopt het werk voor de prijs die erop verschijnt. De kunstenaar daagt je uit en vraagt zich af hoe hoog je durft te bieden. De hoogste bieder koopt het werk en kan openlijk met zijn prijskaartje pronken. De kunstenaar vindt een oplossing om de verkoop van zijn werk in handen te houden. Een jaar na verkoop, wil hij dat iedereen opnieuw op het werk kan bieden. Indien het verkocht wordt, krijgt de vorige bieder zijn geld terug samen met een derde van de winst. Wie het lef heeft om in een beginnende kunstenaar te investeren, kan mee genieten van zijn succes.
Een ander aspect waar van Es mee worstelt, is de problematiek om een werk uit handen te geven. Eens verkocht, verlies je het zeggingsschap en dat heeft niet altijd leuke gevolgen. Bij ‘On one condition’ houdt hij het lot in eigen handen. Hij verkoopt een hamer en een glasplaat met de voorwaarde en het recht om het werk op elk moment te vernietigen.

November 2011, Indra Devriendt